خانه عباسیان از جاهای دیدنی کاشان است که از آن بهعنوان شاهکار معماری ایران یاد میشود؛ از همین رو بین گردشگران داخلی و خارجی حسابی معروف است. این خانه تاریخی، از بناهای دوره قاجار محسوب میشود که در مدتزمان ۲۰ سال توسط حاج محمد ابراهیم تاجر کاشی، از تاجران معروف چینی و بلور در کاشان ساخته شد و کار ساخت آن از حدود سال ۱۲۴۵ هجری قمری آغاز شد. این خانه بزرگ با وسعت ۵۰۰۰ متر مربع و زیربنای ۷۰۰۰ متر مربعی، دارای پنج حیاط و پنج طبقه است.
مجموعه تاریخی عباسیان، پنج حیاط و گودال باغچه دارد که پس از وفات مالک اولیه آن، به مرور زمان از هم تفکیک میشود و بهصورت پنج خانه مستقل درمیآید.
از بارزترین ویژگیهای ارزشمند این بنای تاریخی میتوان به تزیینات گچبری و نقاشی، رسمیبندی، مقرنس، یزدیبندی و گرهسازی اشاره کرد که در اوج زیبایی و ظرافت، چشم هر بینندهای را به خود خیره میکنند.
تاکنون چهار باب این خانه خریداری و مرمت شده است که دو خانه بهصورت گودال باغچه، یک خانه دو طبقه با حیاطی مسقف و یک خانه نیز در قالب حیاط سنتی حفظ شدهاند. تفاوت عمده این خانه با خانههایی همچون طباطبائیها و بروجردی، در نوع ساختمان آن است که گویی از دل زمین بیرون زده است؛ زیرا طبقه اول آن پایینتر از سطح زمین قرار دارد.
خانه عباسیان کاشان برخلاف ورودی غیرتجملاتی و سادهاش، در فضای داخلی با اوج هنر و معماری، هر بینندهای را شگفتزده میکند. این خانه مطابق با اقلیم گرم و خشک منطقه، بهصورت درونگرا ساخته شده و مساحت آن نیز بهحدی زیاد است که حتی شاید هنگام گشتوگذار، راهتان را گم کنید. علاوه بر این، توجه ویژهای به جزییات کاربردی فضاها شده؛ بهطوری که حتی فضایی مستقل برای آویزانکردن گوشت در نظر گرفته شده تا دست گربه به آن نرسد.
خانه عباسیان در سال ۱۳۷۷ در فهرست آثار ملی كشور به ثبت رسید و در حال حاضر تحت پوشش سازمان رفاهی تفریحی شهرداری کاشان است و بخشی از آن به بنیاد سهراب سپهری تعلق دارد.
این خانه بهلطف وجود یک رستوران سنتی میتواند لحظههای خوشی را برای شما به ارمغان آورد. علاوه بر این، امکانات دیگری نظیر کافیشاپ، فروشگاه عرضه سوغات کاشان، بستنیسرا و شربتسرا، پارچهبافی و قالیبافی و سرویس بهداشتی نیز در این مجموعه وجود دارد.
یکی از نکتههای جالب درباره خانه عباسیان، داستان نامگذاری آن است. همان طور که گفتیم این خانه دارای پنج حیاط با معماری منحصربهفرد است که هر یک نام خاص خود را دارد. بخش اندرونی را مسعودی فر، بخش بیرونی را عباسیان، بخش حوضخانه را حقانی، باغ خانه را تقوی و بخش خدمه را عباسی مینامیدند.
پس از مرگ صاحب اولیه خانه، این مجموعه به پنج قسمت تقسیم شد و وراث آن را به افراد مختلف فروختند. تقریبا ۱۰۰ سال پیش بود که آقای عباسیان از تاجران فرش کاشان حیاط بیرونی را به مبلغ ۱۰۰۰ تومان خریداری کرد که در آن زمان اتفاق بزرگی محسوب میشد و نقل مجالس کل شهر شد و از آن زمان به خانه عباسیان شهرت یافت.
بخش بیرونی
بخش بیرونی شامل طبقههای بالا میشود که برای اسکان موقت مسافران، مهمانان تجاری و اقوام استفاده میشد. ضمن اینکه، اتاقهای کار صاحبخانه نیز در این بخش قرار داشت. بخش بیرونی از قسمتهای مختلفی نظیر اتاق آینه، سرپوشیده بزرگ، ایوان بهاره، اتاقهای آینه، سرپوشیده کوچک و اتاق مرکزی تشکیل شده است. بخشهایی از طبقههای پایین نیز جزو بخش بیرونی محسوب میشوند.
طبقه های بالای بخش بیرونی
اتاق شاهنشین
فضای موسوم به «سرپوشیده» برای جشنها، مراسم مذهبی، عزاداری و… استفاده میشد و در واقع نقشی معادل اتاقهای کنفرانس یا سالنهای اجتماعات امروزی را داشت. فضای سرپوشیده دو طبقه دارد که طبقه بالا برای بانوان و طبقه پایین برای آقایان بوده است و تهویه هوای آن با کمک یک بادگیر انجام میشد.
یکی از بخشهای خاص سرپوشیده، سقف کلاه فرنگی آن است که از طریق پنجرههای مشبکی به نام «پنجرههای موشی»، نور داخل این فضا را تأمین میکند. از آنجا که سرپوشیده بزرگ در بخش بیرونی عمارت عباسیان قرار دارد، دارای تزیینات کمتری است.
ایوان بهاره
ایوان بهاره همان طور که از نامش برمیآید، در فصول معتدل سال مورد استفاده بود و بهوضوح میتوان قرینهسازی را در این بخش مشاهده کرد؛ بهعبارتی اگر با یک خط فرضی آن را به دو قسمت کنید، طرفین ایوان کاملا قرینه و مشابه هم هستند. در ضلع چپ ایوان، اتاقهای متصل به سرپوشیده قرار گرفتهاند و در ضلع راست آن، اتاقی وجود ندارد؛ هرچند زمین همسایه پشت ضلع راست قرار دارد و از آنجا که زمین این قسمت «قناسی» دارد، معمار سعی کرده است با اصل قرینهسازی، این عیب را بپوشاند و دو وجه را کاملا شبیه به هم بسازد.
اتاق مرکزی
اتاق مرکزی بهنوعی قلب این عمارت است و از همین رو تسلط و دید کافی به طرفین دارد؛ یعنی میتوان بخش اندرونی و بخش بیرونی را همزمان زیر نظر داشت. همین ویژگی باعث شده بود که این اتاق به صاحبخانه تعلق داشته باشد. تزیینات زیبایی از گچبریها تا پنجرههای مشبک گچی و درهای ارسی، جلوه تحسینبرانگیزی به آن بخشیدهاند.
پنجرههای مشبک گچی این اتاق با ظرافت خاصی کار شدهاند؛ بهطوری که در بدنه آنها از گچ تقویتشده استفاده شده و شیشههای رنگی به پشت آنها چسبانده شده است. به این ترتیب، روی اصلی پنجرهها بهطرف داخل اتاق است که این موضوع معماری درونگرای آن را نشان میدهد. شومینهای گچی نیز در این اتاق دیده میشود که از ابتدا وجود نداشت و در جریان تفکیک بنای اولیه که به تقسیمشدن اتاق مرکزی به دو قسمت انجامید، این شومینه در آن ساخته شد. با این حال، در زمان مرمت بنا، دیوار کاذب این اتاق برداشته و شومینه هم از آن جدا شد.
