بلاگ

اگر از یک کاشانی در مورد خوشمزه‌ترین غذای محلی کاشان بپرسیم معمولا جوابش چند غذاست؛ گوشت لوبیا، شفته یا نخودآله. اما این‌ها تمام انتخابی نیست که داریم. برای همین هم لیستی از غذاهای سنتی کاشان آماده کرده‌ایم تا دستتان برای انتخاب باز باشد.

کوفته آب سماق

وقتی اسم کوفته به میان بیاید، ایرانی‌ها دل از دست می‌دهند. نوع متداول کوفته با برنج و لپه پخته می‌شود، اما در هر شهر روش طبخ متفاوت است. گوشت چرخ‌کرده، آرد نخودچی، پیاز و سماق؛ این محتویات اصلی کوفته آب سماق کاشانی‌ست که فقط در این شهر پیدایش می‌کنیم.

این کوفته به خاطر سماق، طعم ترش یا ملسی دارد که ممکن است باب سلیقه همه نباشد. این غذا علاوه بر طعم خوب، به خاطر داشتن ویتامین‌های e، a و C خاصیت آنتی اکسیدانی دارد و سیستم ایمنی بدن را تقویت می‌کند. به این کوفته، شفته سماق هم می‌گویند.

شفته نخودچی

کوفته در کاشان فقط به کوفته سماق ختم نمی‌شود. کوفته نخود، یا شفته نخود هم غذای محلی دیگری متعلق به شهر گل و گلاب است که برخی به آن شفته انار می‌گویند. داخل گوشت چرخ‌کرده، کمی تخم‌مرغ، آرد نخودچی و کمی سبزی خشک شده می‌زنند و بعد از ورز دادن مواد آن را با کف دست گرد و داخل روغن سرخ می‌کنند. بعد که گوشت‌ها سرخ شدند، روی آن رب انار و پیاز سرخ شده می‌ریزند و با نان می‌خورند. همان‌طور که حدس زده می‌شود این غذا مزه ترشی دارد که طعم شیرین قطاب‌های شیرین کاشانی را می‌شوید و هضم می‌کند.

شفته بادمجان

باز هم غذای کاشانی و باز هم شفته. شفته بادمجان هم دقیقا مشابه دو شفته بالاست. با این تفاوت که دیگر خبری از مزه ترش یا ملس رب انار و سماق نیست. برای سس شفته بادمجان، بادمجان و پیاز را با هم سرخ می‌کنیم، بعد از اضافه کردن رب گوجه و کمی آب اجازه می‌دهیم مواد به خورد هم برود و بعد سس را روی کوفته می‌ریزیم.

گوشت و لوبیا

از اسمش پیداست که شباهت زیادی به همان آبگوشت دارد، ولی به جای حبوبات آبگوشت، فقط در آن لوبیا، آن هم از نوع لوبیا سفید می‌ریزند. داخل آن برنج هم دارد و برای همین این غذا آنقدرها هم شبیه به آبگوشت نیست. در این غذا سبزی‌هایی مثل شنبلیله و تره هم می‌ریزند و برای همین این غذا عطر خوبی دارد.

آبگوشت به

کسی انتظارش را هم احتمالا نخواهد اشت که داخل آبگوشت می‌توان رب انار هم ریخت. کاشانی‌ها آبگوشت پرطرفدار خودشان را با به و رب انار درست می‌کنند. برای این غذا یک به را چهار قاچ کرده و هسته‌هایش را در می‌آورند و بعد با گوشت و حبوبات داخل قابلمه می‌گذارند تا بپزد. در نهایت بعد از پخت به آن رب و نمک اضافه می‌کنند و در پایان آب آن را جدا می‌خورند و مخلوط گوشت را بعد از کوبیدن با گوشت‌کوب، با نان سرو می‌کنند.

نخودآله

نخودآله همان خورش قیمه کاشانی‌هاست. این غذا بین یزدی‌ها هم طرفدار دارد و به آن قیمه یزدی می‌گویند. شیوه پخت این خورش، شبیه به همان قیمه است، با این تفاوت که به جای لپه نخود می‌ریزیم. البته باید از قبل نخودها را خیس و پوست‌شان را جدا کرد. معمولا بهتر است داخل این خورش مغز ران گوشت ریخته شود تا غذا را خوش طعم‌تر کند.

چلو دیزی

همه ایرانی‌ها اگر دیزی نخورده باشند، حداقل اسم دیزی به گوش‌شان خورده است. با این حال اسم چلو دیزی چطور؟ چلودیزی غذایی متعلق به مردم کاشان است که معمولا با گوشت سردست یا ران پخته می‌شود. گوشت را با لوبیا چشم بلبلی و پیاز می‌پزند و بعد برنج را همراه با این مواد دم می‌کنند. این غذا با دوغ و ماست بسیار خوشمزه می‌شود.

جوجویی تاس کباب

در این غذا خبری از جوجه نیست. به خاطر اینکه جوجویی تاس کباب با رب انار، بادمجان، گوجه و گوشت درست می‌شود، بیشتر ما را به یاد غذاهای شمالی می‌اندازد، اما در واقع جوجویی تاس کباب، یکی از غذاهای محلی کاشان است. این غذا در واقع همان تاس کباب است که به شیوه کاشانی‌ها پخته می‌شود و معمولا آن را با نان می‌خورند.

معروف‌ترین غذای محلی کاشان چیست؟

در بین غذاهای سنتی کاشان، گوشت و لوبیا یا گوشت لوبیاب، در این شهر معروف است و برای نذری بسیار استفاده می‌شود.

کدام غذای محلی کاشان را باید امتحان کرد؟

در زمان سفر به کاشان از لیست غذاهای محلی شفته بادمجان، کوفته آب سماق، آبگوشت به و چلو دیزی را می‌توانید امتحان کنید.

بنای بقعه شاهزاده ابراهیم کاشان داراى گنبد کاشى کارى فیروزه اى رنگ، گلدسته هاى زیبا، صحن مفرح و ایوان آیینه کارى است و نقاشى هایى جذاب و آیینی دارد.

بقعه امامزاده شازده ابراهیم که در منطقه فین کاشان واقع شده است، از جاذبه های توریستی فرهنگی این شهر است. امامزاده شاهزاده ابراهیم در سال 285 هجری قمری به قصد خون خواهی حضرت رضا از مدینه با تعدادی از صحابه عازم طوس شدند، ولی در بین راه سربازان حکومتی با امامزاده و همراهان درگیر شده و آنان را به شهادت می رسانند. پیکر امامزاده توسط میرزا جواد نامی دفن می شود و برای مدتی قبر هم مخفی بوده است. این مکان ابتدا معروف به زیارت تربت بوده است و امروزه به زمین های کشاورزی اطراف هم دشت تربت گفته می شود.

بنای بقعه شاهزاده ابراهیم کاشان داراى گنبد کاشى کارى فیروزه اى رنگ، گلدسته هاى زیبا، صحن مفرح، و ایوان آیینه کارى است و نقاشى هایى جذاب و آیینی دارد. داخل بقعه و ایوان نیز آیینه کارى مفصلى داشته و اطراف آن با خشت هاى کاشى مزین شده است.

صحن امام زاده به سبک قدیم و مناسب با آب و هوای کاشان ساخته شده است. یک حوض آب وسیع نیز دارد. پس از ورود به صحن، ‌ایوان گچ کاری شده با نقاشی ‌های قدیمی که دو گلدسته بزرگ و دو گلدسته کوچک دارد، نظر هر زائری را به خود جلب می نماید. در همین صحن ورودی قبور تعدادی از مؤمنین و سادات و شهدای جنگ هشت ساله ایران و عراق نیز دیده می شود.

در بخش پیشانی ایوان حرم، به خط کوفی اسامی چهارده معصوم ثبت شده است. نقش یک شیر نیز در این قسمت به چشم می خورد. گفته شده سلطان فیض رومی در حال شکار در جنگل بود که به خاطر صدایی رویش را برگردانده و در این حال شیری به او حمله می کند و زخمی میشود. تلاش طبیبان آن دوره برای بهبود زخم ها بی فایده بود، ولی به امام حسین (ع) متوسل شده و در نهایت نجات پیدا می کند.

 

 

ملا محمد محسن فیض کاشانی شاعر قرن یازدهم، در سال ۱۰۰۷ هجری قمری در کاشان به دنیا آمد. او حکیم، محدث و عارف دوره صفوی و از بزرگترین دانشمندان شیعه است. نام او محمدمحسن مشهور به ملا محسن و تخلص وی فیض بوده‌است.

پدرش رضی الدین شاه مرتضی (۹۵۰ـ ۱۰۰۹ ق) فقیه، متکلم، مفسر و ادیب در کاشان حوزه تدریس داشته و از شاگردان ملا فتح الله کاشانی (متوفی ۹۸۸ ق.) و ضیاء الدین محمد رازی (متوفی ۱۰۹۱ ق.) بوده است.

مادر او زهرا خاتون (متوفی ۱۰۷۱ ق.) بانویی عالم و شاعر، دختر ضیاء العرفا رازی (از عالمان بزرگ شهر ری) بوده است. جد فیض تاج الدین شاه محمود فرزند ملا علی کاشانی، عالم و عارفی شاعر و ناموران زمان خویش در كاشان بوده و در آنجا مدفون است.

ملا محمدمحسن داماد بزرگ ملاصدرای شیرازی بوده‌است. در فقه و اصول و فلسفه و کلام و حدیث و تفسیر قرآن و شعر و ادب توانا و در تمامی این‌ها و رشته‌های دیگر آثاری از خود به یادگار گذارده‌است. البته در پایان عمر، از آنچه به غیر از قرآن و کلام اهل‌بیت نقل و استفاده نموده، پشیمان گشته و آن را بر سبیل تمرین و نقل مطلب و تحرّی حقیقت معرفی نموده‌است.

دوران كودكی و تحصیلات فیض کاشانی

ملا محسن چهارمین فرزند شاه مرتضی در دو سالگی پدر خود را از دست داد. از آن پس دایی و عمویش تعلیم و تربیت او و دیگر برادرانش را به عهده گرفتند و چون فیض از برادران خود باهوش‌تر بود مقدمات علوم دینی و بخش هایی از آن را تا سن بلوغ در كاشان نزد عمو و دایی اش نورالدین محمد مشهور به حكیم و آخوند نورا (متوفی ۱۰۴۷ ق.) فراگرفت.

بیست ساله بود كه با برادر بزرگش عبدالغفور برای ادامه تحصیل به اصفهان كه در آن روزگار پایتخت كشور و مركز تجمع علمای بزرگ و اساتید ماهر در رشته‌های مختلف علوم اسلامی بود، رهسپار گردید و از این موقعیت مناسب كه در هیچ یك از شهرهای ایران و دیگر ممالک اسلامی یافت نمی‌شد بیشترین بهره‌ها و استفاده های علمی را برد.

مشهورترین استادان و ناموران اجازه اجتهاد و نقل روایت فیض در اصفهان، ملا محمدتقی مجلسی (متوفی ۱۰۷۰ ق)، شیخ بهایی (متوفی ۱۰۳۱ ق) در علوم فقه و حدیث و تفسیر و میرداماد (متوفی ۱۰۴۰ ق)، میرفندرسکی (متوفی ۱۰۵۰ ق) و ملاصدرا (متوفی ۱۰۵۰ ق) در فلسفه، عرفان و كلام بوده‌اند.

پس از آن ملا محسن با شنیدن خبر ورود سید ماجد بحرانی (متوفی ۱۰۲۸ ق) به شیراز، از اصفهان به آن جا رفت و مدت دو سال نزد ایشان به تكمیل علم حدیث و روایت پرداخت و از او نیز اجازه نقل روایت گرفت و به اصفهان بازگشت و بار دیگر در حلقه درس و بحث شیخ بهایی حاضر شد و استفاده‌های شایان برد.

در این سال ها كه فیض از تقلید مستغنی و برای حج مستطیع شده بود عازم بیت الله الحرام گردید و در آن جا به ملاقات شیخ محمد فرزند حسن فرزند زین الدین عاملی (متوفی ۱۰۳۰ ق) رفت و از آن بزرگوار پس از استفاده‌های علمی، اجازه روایت و نقل حدیث دریافت كرد.

او پس از مراجعت از مکه به شهرهای دیگر ایران مسافرت كرد و از دانشمندان آن شهرها بهره برد تا زمانی كه ملاصدرا از شیراز به قم مهاجرت كرد و در كهک قم اقامت گزید. در این موقعیت كه ملاصدرا دوره ریاضت و علم باطنی را شروع كرده بود ملامحسن و ملا عبدالرزاق لاهیجی به سویش شتافته، مدت هشت سال مونس تنهایی او بودند و در مصاحبت های شبانه روزی با استاد استفاده كامل معنوی می‌بردند.

در این دوران (۱۰۴۰ ـ ۱۰۲۹ ق) ملاصدرا دو دختر فاضل و عالم خود را به دو شاگردش ملا محسن و ملا عبدالرزاق تزویج (ازدواج) كرد و آن دو شاگرد و داماد را به «فیض» و «فیاض» لقب داد. در همین زمان از سوی حاكم شیراز از ملاصدرا تقاضای مراجعت به شیراز شد. او این دعوت را پذیرفت. فیض نیز به همراه استاد و پدر همسرش به شیراز رفت و نزدیك به دو سال در آن جا ماند. بعد از این مدت او به كاشان بازگشت و به امر تدریس، تعلیم، تبلیغ و ترویج و تألیف و تصنیف مشغول گردید و گاه در قمصر و كاشان با جمعی از دوستان نماز جمعه اقامه نمود.

اندیشه‌های فیض کاشانی

ایشان در تمامی ابواب فقه چنان چه از كتاب فقهی روایی او مفاتیح الشرایع استفاده می‌شود نظراتی خاص دارد. در همه آثار او با بیانی روشن مردم را از هر گونه استفاده باطل از غنا و لهو و لعب برحذر داشته و گفته است: در عصر حكومت اسلامی اموی و عباسیان كه با ائمه اطهار علیهم السلام هم عصر بوده‌اند غنا به گونه مبتذل در درباریان رواج داشت به طوری كه زنان مغنیه در مجالس خلفا و وزرا در میان رجال به لهو و لعب مشغول بودند و بدون شک این نوع غنا نمی‌توانسته است مورد قبول پیشوایان بر حق امامیه باشد».

آثار فیض کاشانی

فیض كاشانی عمر خود را صرف تعلیم، تدریس و تألیف كرد. او پس از كسب معارف و استفاده علمی و معنوی از استادان بزرگ خود نوشتن كتاب و رساله را از هیجده سالگی آغاز نمود و در طی ۶۵ سال نزدیك به دویست جلد اثر نفیس در علوم و فنون مختلف تألیف كرد.

خدمت پر ارج ایشان در این آثار نسبت به ترویج مذهب شیعه با خدمات و زحمات مردان زیادی از عالمان دینی برابری می‌كند. فیض در فهرست‌های متعددی كه خود نگاشته تعداد تألیفات و تصنیفات را تا هشتاد جلد ذكر كرده و فرزندش علم الهدی تعداد آثار او را یكصد و سی جلد نام برده است. اما برابر فهرست تهیه شده از سوی ادیب و شاعر معاصر آقای مصطفی فیضی تعداد كتابها و رساله‌های فیض قریب به یكصد و چهل مجلد بالغ می‌گردد.

كه اكثر آنها به زیور طبع آراسته شده است در اینجا به چند تألیف مهم فیض كه در علوم مختلف نگاشته شده اشاره می‌كنیم:

۱- تفسیر صافی

۲- تفسیر اصفی

۳- تفسیر مصفی

۴- الوافی و ……

وفات فیض کاشانی

ملا محسن فیض در ۱۰۹۱ قمری در ۸۴ سالگی در كاشان بدرود حیات گفت و در قبرستانی كه در زمان حیاتش زمین آن را خریداری و وقف نموده بود، به خاک سپرده شد. بر طبق وصیت ایشان، بر روی قبر وی سقف و سایبان ساخته نشده است ولی اهالی مسلمان آن دیار، هر صبح جمعه به «قبرستان فیض» رفته، با قرائت فاتحه و توسل به او، از روح ملكوتی‌اش استمداد می‌كنند.

افضل الدین محمد بن حسین بن محمد مَرَقی کاشانی معروف به بابا افضل ( زاده نیمۀ اول قرن شش، فوت حدود ۶۱۰ ه.ق.)، فیلسوف و حکیم بزرگ ایرانی است که تعداد زیادی رباعی به او نسبت داده شده است. از جزئیات زندگی او تقریباً هیچ چیز روشنی در دست نیست، بر اساس قراین در اوایل قرن هفت مقارن حملۀ سراسری چنگیز به ایران زمین، بابا افضل در سنین پیری بوده است. خواجه نصیرالدین توسی گفته است که شخصی به نام کمال الدین محمد حاسب که از شاگردان بابا افضل کاشانی بوده است در روزگار نوباوگی خواجه نصیر ( زادۀ ۵۹۷ ) به دیار آن‌ها ( توس ) افتاده است وخواجه نصیر برای یادگیری ریاضی پیش وی می رفته است.

نسخه های خطی نوشته های فلسفی بابا افضل در کتابخانه‌های ایران و جهان به نسبت زیاد است. نوشته‌های فلسفی او کوتاه است و بیشترین آن‌ها به زبان فارسی و تعدادی هم به زبان عربی است و بعضی از نوشته‌های عربی خود را به خواهش دوستان و مریدان به فارسی برگردانده است. نوشته‌های فارسی او به زبانی روان و سلیس نوشته شده است. بابا افضل در نوشته های فلسفی خود اصطلاحات نوین فلسفی ابداع کرده است. هم چنین تعدادی از نامه‌های او در زمینۀ فلسفه به جای مانده است. برخی از نوشته‌های فلسفی بابا افضل جداگانه و پراکنده چاپ شده بود تا آنکه آقای مجتبی مینوی با همراهی آقای یحیی مهدوی، مصنفات بابا افضل را در دو جلد در سال‌های ۱۳۳۱ و ۱۳۳۷ با تصحیح علمی – پژوهشی در انتشارات دانشگاه تهران منتشر کرد. در جلد دوم این مجموعه، تعداد ۱۹۲رباعی، ۷ غزل و ۳ قصیده درج شده است که مستند است.

هر چند شهرت بابا افضل در حوزۀ فلسفه است ولی در حوزۀ ادبیات رباعی های بابا افضل آوازۀ بلند بالایی داشته اند، در لابه لای جُنگ ها و سفینه ها تعداد زیادی رباعی به بابا افضل منتسب شده است که یقیناً اکثریت آن‌ها از او نیست.

در دوران جدید، اولین بار، به دستور مخبرالدوله، اولین وزیر تلگرافخانه، رباعی های بابا افضل گردآوری شده و به خط خوش نستعلیق نگارش یافته است. این کتاب حدود ۴۰۰ رباعی در بر دارد و در شعبان ۱۳۱۹ قمری پایان یافته و نسخه‌ای از آن در کتابخانۀ مجلس به شمارۀ ۳۹۶/ ۵۵۰۱ موجود است. آقای سعید نفیسی، در سال ۱۳۱۱ شمسی، رباعی های بابا افضل را چاپ کرده است که حاوی ۴۸۳ رباعی است که به اذعان خود نفیسی تعداد زیادی از آن رباعی ها به شاعران دیگر هم منتسب هستند.

در سال ۱۳۵۱ چهار تن به نام های آقایان مصطفی فیضی، حسن عاطفی، عباس بهنیا و علی شریف ( گویا همه از فرهنگیان کاشان) کتابی را چاپ کردند و اسم آن را گذاشتند دیوان بابا افضل ( تا آن تاریخ بابا افضل دیوان نداشت)، در آن دیوان۶۸۷ رباعی و چند غزل و قصیده گردآوری شده است که بسیاری از آن‌ها از بابا افضل نیست. تنافر اندیشۀ زمینه‌ساز رباعی های گرد آمده در این مجموعه بسیار زیاد است و آشکارا نشان می دهد که این همه شعر های متنافر نمی‌تواند از یک شاعر یگانه و آن هم بابا افضل باشد. اندیشه‌های بابا افضل در نوشته‌های فلسفی او کتبا وجود دارد و می‌تواند معیار سنجش رباعی های منتسب به او باشد. مجموعه‌ای که در اینجا برای گنجور تهیه شده است اشعاری است که ازجلد دوم مصنفات بابا افضل چاپ مجتبی مینوی استخراج شده و به فرمت گنجور تایپ گردیده است.

کتاب‌ها و نوشته های فلسفی که از بابا افضل به جای مانده است :

۱) مدارج الکمال ، که عنوان دیگر آن گشایش نامه است.

۲) ره انجام نامه

۳) ساز و پیرایۀ شاهان پرمایه

۴) رسالۀ تُفّاحه

۵) عَرْض نامه

۶) جاودان نامه

۷) ینبوع الحیاة

۸) رسالۀ نفس ارسطو طالس

۹) مختصری در حال نفس

۱۰) رساله در علم و نطق ( منهاج مبین )

۱۱) مبادی موجودات نفسانی

۱۲) ایمنی از بطلان نفس در پناه خرد

۱۳) نوشته‌های پراکنده ( تا ۳۶ نوشتۀ کوتاه شمرده شده است)

۱۴) نامه‌ها و پاسخ پرسش ها ( ۷ نامه شمرده شده است)

جمشید بن مسعود بن محمود طیب کاشانی که به غیاث الدین کاشانی مشهور است در کاشان بدنیا امد، دوران کودکی و نوجوانی او همزمان با حمله تیمور به ایران بود. او در چنین شرایطی نیز دست از آموختن بر نداشت او از ستاره شناسان معروف ایرانی است که در عمر کوتاه خود آلات رصدی دقیقی را اختراع کرد.

غیاث الدین کاشانی فیزیکدان بود، اما علاقه اصلی او ریاضیات و اختر شناسی بود، او پس از دوره طولانی سرگردانی توانست با کمک سلطان الغ بیگ موقعیت شغلی مطمئنی در سمرقند بدست آورد.

او از حسابدارن زبر دست و آخرین ریاضیدان برجسته اسلامی به شمار می‌برود، او روش‌های جدید و ساده برای چهار عمل اصلی حساب پرداخت در واقع کاشانی مخترع روش‌های چهار عامل اصلی به ویژه ضرب و تقسیم است.

مهم‌ترین دستاورد‌ها و نوآوری‌های جمشید کاشانی

از مهم‌ترین دستاوردهای کاشانی می‌توان به ابداع و ترویج کسر‌های اعشاری با کسر‌های شصتگانی در ستاره شناسی، محاسبه عدد پی تا شانزده رقم اعشار که تا صد و پنجاه سال بعد کسی نتوانست آن را گسترش داد، محاسبه سینوس یک درجه تا ده رقم صحیح شصتگانی، اختراع ابزار اختر شناسی دقیق به نام طبق المناطق برای محاسبه طول ستارگان که کتاب نزهت الحدائق در شرح آن تالیف شده است اشاره کرد.

او علاوه بر دستاوردهای فوق نوآوری‌هایی نیز داشت که شامل اختراع کسر‌های دهگانی، دسته بندی معاملات درجه اول تا چهارم و حل عددی معادلات درجه چهارم، محاسبه عدد پی، تصحیح روش‌های قدیمی انجام چهار عامل اصلی حساب، اختراع روش پیدا کردن جذر، اختراع روش پیدا کردن ریشه nام عدد دلخواه، محاسبه جِیب یک درجه می‌شود.

آثار غیاث الدین جمشید کاشانی

• سُلمُ السماء یا رساله کمالیه به عربی که توسط کاشانی در ۲۱ رمضان سال ۸۰۹ در کاشان به پایان رسید این رساله در خصوص قطر زمین، قطر خورشید، سیارات، ماه، ستارگان و فاصله ان‌ها د زمین تالیف شده است.
• زیج خاقانی به فارسی: این کتاب آثار مهم کاشانی در نجوم است این کتاب در سال ۸۱۶ کامل شد و هدف از نگارش آن تصحیح اشتباهاتی است که زیج ایلخانی روی داده است.
• شرح آلات رصد به فارسی: کاشانی رساله شرح آلات رصد به فارسی را برای سلطان اسکندر در سال ۸۱۸ نوشت.
• مفتاح الحساب: مهم‌ترین اثر کاشانی دب ریاضیات عملی دوران اسلامی به شمار می‌رود که نگارش ان در سال ۸۳۰ به پایان رسید و به الغ بیگ تقدیم کرد او این کتاب را در۶ سال به پایان رساند
• تلخیص المفتاح به عربی: این رساله گزینه مفتاح الحساب کاشانی است که در سال ۸۲۴ کامل شده است.
• زیج تسهیلات: کاشانی این کتاب را در سال ۸۳۰ تالیف کرده است و در مقدمه کتاب مفتاح الحساب از آن نام برده است.

مرگ غیاث الدین جمشید کاشانی

کاشانی در ۱۹ رمضان سال ۸۳۴ قمری در بیرون شهر سمرقند و در محل رصدخانه کشته شد به گفته امین احمد رازی چون کاشانی آداب دربار را رعایت نمی کرد الغ بیگ دستور قتل او را صادر کرد.

بنای مسجد صفوی میرعماد دارای سردر رفیع و معروف، صحن مربع شکل و چهار ایوان بر پیرامون آن، گنبدخانه، و دو شبستان جنوب غربی و جنوب شرقی می باشد.

مسجد میرعماد که با عنوان مسجد میدان نیز شناخته می شود، یک مسجد معروف در کاشان مربوط به دوره سلجوقیان تا دوران صفویه است که در خیابان میرعماد کاشان واقع شده و در تاریخ پانزدهم دی ماه سال 1310 به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. مسجد میرعماد کاشان از بناهای زمان ترکان قراقویونلو در زمان سلطان جهانشاه است که احتمال می رود بر مخروبه های مسجدی از دوران خوارزمشاهی بنا شده است. اصل بنای این مسجد مربوط به دوره سلجوقیان است که بر اثر ویرانی هایی که مغول ها برجا گذاشتند، بعد ها خواجه عمادالدین آن را مرمت و تجدید بنا کرد. محراب قدیمی این مسجد امروزه در موزه اسلامی برلین نگهداری شده و به نمایش گذاشته شده است.

کتیبه ای در این مسجد موجود است که در آن نوشته شده که این مسجد در سال 623 هجری توسط حسن بن عربشاه در کاشان ساخته شده است.

بنای مسجد صفوی میرعماد دارای سردر رفیع و معروف، صحن مربع شکل و چهار ایوان بر پیرامون آن، گنبدخانه، و دو شبستان جنوب غربی و جنوب شرقی می باشد. منبر کاشی کاری با مصالح بنایی در گنبدخانه مسجد قرار دارد که مربوط به قرن نهم و متعلق به زمان سلطنت ابوسعید گورکانی می باشد. مسجد میرعماد دارای سردر بسیار زیبا و چشم نوازی است که با قرینه سازی خاصی که در ساخت آن به کار رفته است، انحراف بنای قدیمی مسجد را به صورت کامل برطرف ساخته.

در ابتدای دهه نود، مجددا بازسازی و مرمت بنای مسجد صفوی میرعماد کاشان صورت گرفت. سبک سازی بام شامل کندن لایه های فرسوده بام و حمل آوار به بیرون مسجد، استحکام بخشی سقف ها (شامل در آوردن بند های فرسوده گچی و اجرای دوغاب گچ به صورت کف مال بر روی آنها)، اجرای پالانه آجری به همراه دوغاب ریزی مجدد، اجرای دیواره ها و سقف قید بندی جهت تسطیح بام، اجرای شیب بندی با پوکه معدنی مرغوب، اجرای پلاستر و ایزوگام، و در نهایت اجرای آجر فرش سنتی روی بام و بند کشی آن، از جمله اقداماتی است که در بازسازی و مرمت این مسجد تاریخی صورت گرفته است.

 

 

 

 

 

میرزا محمدتقی خان امیرکبیر فرزند کربلایی قربان بیگ فراهانی در سال ۱۲۲۲ ق در هزاوه فراهان از توابع اراک (سلطان آباد پیشین) به دنیا آمد.  پدر امیرکبیر در دستگاه میرزا عیسی (میرزا بزرگ) پدر میرزا ابوالقاسم قائم‌‌مقام سمت آشپزی داشت.

زندگینامه میرزا محمدتقی خان امیرکبیر

مادر امیرکبیر فاطمه‌سلطان دختر استاد شاه محمد‌بنا از اهالی فراهان بود. میرزا محمدتقی خان به خاطر هوش و استعداد کم‌نظیرش از همان دوران نوجوانی مورد توجه میرزابزرگ و سپس قائم‌مقام فراهانی قرار گرفت و به ترتیب به سمت منشی‌گری آن دو دست یافت و به سرعت مورد توجه قائم‌مقام و عباس میرزا نایب‌السلطنه قرار گرفت. اولین تجربه سیاسی میرزامحمدتقی خان همراهی خسرومیرزا فرزند نایب‌السلطنه و هیئت همراه او در سفرش به روسیه تزاری بود. این سفر به‌دنبال قتل گریبایدوف وزیر مختار روسیه در تهران و در شوال ۱۲۴۴ و به منظور عذرخواهی از واقعه قتل گریبایدوف صورت گرفت.

میرزاتقی خان طی سالهای آتی بیش‌ از‌ پیش در انجام امور دیوانی و غیره لیاقت و شایستگی نشان داد و در اواخر دوران سلطنت فتحعلی‌شاه در دستگاه محمدخان زنگنه امیرنظام و پیشکار آذربایجان وارد خدمت شد. چند سال بعد و در ۱۲۵۳ ق میرزا محمدتقی وزیر نظام آذربایجان گردید. میرزا محمدتقی که اینک به امیرنظام ملقب شده بود در ۱۶ شوال ۱۲۵۳ به همراه ناصرالدین میرزا ولیعهد عازم روسیه شد و در ارمنستان (ایروان) با نیکلای اول تزار روسیه ملاقات کرد.

از مهمترین مأموریتهای سیاسی امیرنظام در دوران سلطنت محمد شاه ریاست نمایندگی دولت ایران در کمیسیون صلح ارزنة‌الروم بود که به عنوان «وکیل تام الاختیار» ایران در ماه صفر ۱۲۵۹ آغاز شد و به‌رغم تمام مشکلاتی که بروز کرد پس‌از چهار سال که از اقامت امیرکبیر در عثمانی سپری می‌شد قرارداد صلح مطلوبی با عثمانی به امضا رسید. پس از عقد قرارداد صلح در ۱۶ جمادی الثانی ۱۲۶۳ امیرنظام سخت مورد تشویق و تفقد محمدشاه قرار گرفت. امیرنظام که از سالها قبل با ناصرالدین میرزا الفت و نزدیکی پیدا کرده بود پس از فوت محمدشاه مقتدرانه مقدمات و اسباب بر تخت نشستن ناصرالدین شاه را فراهم آورد و در ۱۴ شوال ۱۲۶۴ سلطنت ناصرالدین شاه را اعلام کرد.

امیرنظام که با آغاز سلطنت ناصرالدین شاه منصب صدراعظمی یافته بود در ۲۲ ذیقعده ۱۲۶۴ علاوه بر لقب امیرنظامی به القاب امیرکبیر اتابک اعظم نیز مفتخر شد. امیرکبیر مدت کوتاهی پس از صدارت اصلاحات سیاسی، امنیتی، مالی، اقتصادی و فرهنگی اش را آغاز کرد و در این میان ایجاد امنیت و پایان دادن به شورشها و یاغی گریها و نیز اصلاحات مالی و جلوگیری از اجحافات پیدا و پنهان صاحبان قدرت و نفوذ را در اولویت برنامه های خود قرار داد و مدت کوتاهی پس از صدارت نشان داد که قصد دارد از نفوذ و دخالت بیگانگان (روس و انگلیس) در امور مختلف کشور بکاهد.

از جمله اقدامات مهم امیرکبیر پایان دادن و سرکوب شورش محمدحسن خان سالار فرزند اللهیارخان آصف الدوله در خراسان (در نوروز ۱۲۶۶ ق) بود. در همان حال امیرکبیر ضمن نظم بخشیدن بر امور دستگاه سلطنت و حکومت و کنترلی که بر اعمال و رفتار دیوانیان، شاهزادگان، خاندان سلطنت، رجال و صاحبان قدرت و غیره اعمال می‌کرد اصلاحات گسترده ای در امور اداری کشور به عمل آورد و با ریشه‌کن کردن بسیاری از مفاسد اداری و مالی در اداره امور کشور نظمی نو پدید آورد؛ بگذریم از این که اقدامات اصلاحی امیرکبیر برخی از مهمترین دیوانیان و صاحبان نفوذ و قدرت را با او دشمن کرد. از دیگر اصلاحات امیرکبیر بازسازی ارتش و قشون و پایه‌گذاری نظمی نو در نیروی نظامی کشور بود. آگاهان و ناظران امور در همان روزگار از سازمان نظامی جدیدی که امیرکبیر پایه گذاری کرد سخت تمجید و تحسین می‌کنند. از دیگر اقدامات امیرکبیر ایجاد چاپارخانه، تذکره خانه (اداره گذرنامه)، بنای بازار و تیمچه و سرای امیر در تهران، تأسیس سازمان اطلاعاتی – جاسوسی و خبررسانی و خفیه‌نویسی بود که در دوران صدارت او بسیار کارآمد عمل می‌کرد. امیر کبیر همچنین تلاشهای بسیاری برای اصلاحات قضایی و به تبع آن از میان برداشتن رسم بست‌نشینی انجام داد که در موارد بسیار، روندی انحراف‌‌آمیز یافته بود.

مهمترین اقدامات امیرکبیر

تأسیس دارالفنون بود که پس از تلاشهای بسیار در ۵ ربیع‌الاول ۱۲۶۸و فقط ۱۳ روز قبل از قتل امیرکبیر افتتاح شد. امیرکبیر در همان دوران کوتاه صدارت (۱۲۶۴─ ۱۲۶۸ ق) گامهای استواری برای توسعه اقتصادی و صنعتی کشور و نیز رشد اقتصاد تجاری کشور برداشت و برای مثبت شدن تراز بازرگانی خارجی ایران تلاشهای فراوانی انجام داد. انتشار روزنامه وقایع‌اتفاقیه، تلاش برای ترجمه و انتشار کتب از دیگر اقدامات امیرکبیر بود.

امیرکبیر که خود فردی مذهبی بود در ارتقاء شأن و منزلت علما و روحانیون کوشید. به‌ویژه نقش برجسته امیرکبیر در سرکوب شورش باب و از میان برداشتن فتنه ‌بابیه که با محاکمه و اعدام سید علی‌محمدباب به‌پایان رسید، روابط امیرکبیر و علمای دینی را بیش‌از‌پیش تحکیم بخشید. وطن‌دوستی و مخالفت شدید امیرکبیر با نفوذ کشورهای خارجی در ایران، تلاش برای برقراری عدالت و امنیت، جلوگیری از شکنجه و آزار متهمان و مجرمان، جلوگیری از پناهندگی جنایتکاران و مجرمین سیاسی و غیره در سفارتخانه‌های خارجی و تلاش برای قطع ارتباط جاسوسی – اطلاعاتی اتباع داخلی برای نمایندگان خارجی از دیگر اقدامات اصلاح گرانه امیرکبیر در طول دوران کوتاه (چهار ساله) صدارت بود.

امیرکبیر که از همان آغاز صدارت سخت مورد حمایت و اعتماد ناصرالدین شاه قرار گرفته بود در روز جمعه ۲۲ ربیع‌الاول ۱۲۶۵ با ملکزاده خانم عزت‌الدوله خواهر تنی شاه ازدواج کرد.

تلاشهای اصلاحگرانه امیرکبیر مدتی طولانی تداوم نیافت و در حالی که سیاست خارجی مستقل امیرکبیر و تلاشهای جدی او برای قطع نفوذ و دخالت روس و انگلیس می‌رفت تا طلیعه آغاز عصر نوینی در کشور شود، توطئه‌های نمایندگان سیاسی این دو کشور و همگامی بدخواهان پیدا و پنهان داخلی امیرکبیر با سیاست بیگانگان به‌تدریج موجبات رنجش و سپس نومیدی و خشم ناصرالدین شاه را از او فراهم آورده از صدارت اعظمی و دیگر مشاغل اداری و نظامی‌اش معزول کرده و به شهر کاشان تبعید کرد. بدین ترتیب با دسیسه بیگانگان و همدستی و خیانت گروهی از عوامل اثرگذار داخلی، ناصرالدین شاه، حاجی علی مراغه ای (حاجب الدوله) را مأمور قتل امیرکبیر کرد.

امیرکبیر در محرم ۱۲۶۸ از مقام صدارت عظمی عزل شد و در شب شنبه ۱۸ ربیع‌الاول ۱۲۶۸ توسط حاجب‌الدوله در حمام فین کاشان به قتل رسید.